بهمن
۴
۱۳۹۳

نیازهای گرده افشانی گیاه کلزا (Brassica napus)

نیازهای گرده افشانی گیاه کلزا

گیاه کلزا دارای دو گونه زراعی با اهمیت اقتصادی می باشد که عبارتند از:

– گونه کامپستریس Campestris

– گونه ناپوس Napus

بطور کلی در جنس براسیکا گونه کامپستریس از دگرگشنی بهره مند می گردد در حالیکه گونه ناپوس خودگشن است به عنوان مثال در صورت دگرگشنی در واریته های «تورچ» و «اسپان» از گونۀ کامپستریس، تعداد غلافها ، تعداد بذور در هر غلاف و وزن بذور افزایش می یابد. در این گونه، حشرات عامل مهمی در دگرگشنی محسوب می شوند. چنانچه به اندازه کافی حشرات گرده افشان در مزارع کلزای گونه کامپستریس وجود داشته باشد، درصد تشکیل غلاف، تعداد بذر ، وزن بذر، سرعت رسیدن محصول و میزان تولید روغن افزایش می یابد. به علاوه در این گونه واریته های خودگشنی نیز وجود دارد مانند واریته های دانه زرد «سامپاد»، «سامپاد-1»، «سونالی» و «ام -91» که اصولاً خودگشن می باشند ولی در عین حال نمی توانند بطور مؤثری گلهای خود را تلقیح نمایند. در صورت کشت این قبیل واریته ها به نفع کشاورزان است که زنبورداران را تشویق به استقرار تعداد زیادی از کلنی های زنبور عسل در مزارع خود بنمایند.

در بین واریته های مختلف گونه ناپوس که همگی خودگشن هستند اگر واریته های «ارگلو» و «تورت» بصورت دگرگشنی تلقیح شوند، مختصری سبب افزایش تولید بذر در هر غلاف می گردد. همچنین در واریته مودگشن «گُول» دگرگشنی سبب تلقیح نخستین گلهای باز شده، یکنواختی رسیدن محصول و راحتی برداشت می گردد. نتیجه اینکه، اگر چه گونه ناپوس خودگشن است ولی همیشه قادر به تلقیح گلهای خودش نمی باشد و در این صورت وجود حشرات گرده افشان برای انتقال دانه های گرده از بساکها بر روی کلاله ها ضروری است.

بساکهای گلهای کلزا در اثر لرزش، چه بوسیله باد و چه توسط باد و چه توسط حشرات، گرده های خود را رها می کنند. همچنین بدلیل چسبنده بودن گرده آنها، نظیر بسیاری از گیاهان، دخالت حشرات بمنظور گرده افشانی گلهای آنها، کمک مؤثرتری تلقی می شود.

گلهای کلزا برای زنبورهای گرده افشان به شدت جذاب هستند. طبق بررسی های بعمل آمده در ایالت جورجیای امریکا، 8/63 درصد از زنبورهای ملاقات کننده گلهای کلزا را زنبورهای عسل، 8/23 درصد را از زنبورهای نجار، 5/7 درصد را زنبورهای بومبوس و 5 درصد را سایر زنبورهای گرده افشان تشکیل داده اند. البته سایر حشرات از قبیل مگس ها، پروانه ها و سوسکها حقیقی (Hemiptera) نیز به ملاقات گلها می پردازند ولی معمولا زنبورهای گرده افشان، نسبت به سایر حشرات مقادر زیادتری از دانه های گرده را جابجا می نمایند.

اغلب زنبورهای گرده افشان مراجعه کننده به گلهای کلزا، چه جمع آورندگان شهد و چه گرده، سبب گرده افشانی گلهای آن می گردند. هنگامیکه زنبورهای عسل به منظور آگاهی از وجود یا عدم وجود شهد، گلها را وارسی می کنند، سبب انتقال دانه های گرده بر روی کلاله های گلها می گردند. در عین حال گاهی زنبورهای عسل به نحو غیر متعارفی شهد گلها را برداشته بدون اینکه سبب گرده افشانی آنها بشوند.

مشاهده شده که 65-18 درصد زنبورهای جمع آوری کنندۀ شهد از گلهای گونه ناپوس به طریق غیر متعارف عمل نموده و سبب عدم گرده افشانی گردیده اند. ولی بطور کلی حین ملاقات گلها توسط زنبورهای عسل در 75درصد موارد بدنشان که آلوده به گرده است با کلاله گلها تماس پیدا می کند. زنبورهای بومبوس نیز سبب انتقال دانه های گرده بر روی کلاله گلهای کلزا می گردند که برخلاف بسیاری از گرده افشان ها در هوای نامساعد هم قادر به فعالیت بر روی گلها می باشند. زنبورهای برگ بُر نیز در گلخانه توانسته اند سبب گرده افشانی گلهای کلزا شوند که از این رفتار می توان در کارهای تحقیقاتی تولید بذر دورگ (هیبرید) سود جست.

در کشور کانادا از زنبور عسل برای تولید بذور هیبرید کلزا در سطوح وسیع استفاده می شود. در عین حال تعداد کمی از کشتکاران کلزا اقدام به استقرار کلنی های زنبور عسل در مزارع خود برای افزایش تولید، مبادرت می نمایند (که این ممکن است بخاطر استفاده بیشتر از واریته های خودگشن، غنی بودن حشرات گرده افشان وحشی و یا سایر عوامل باشد). علی رغم این مسئله در گونه ناپوس نیز همانند گونه کامپستریس زنبورهای عسل می توانند سبب افزایش میزان محصول گردند و یا انتقال دانه گرده در واریته های خودگشن مؤثر باشند.

با توجه به نقش مؤثر و ارزشمند زنبور عسل در افزایش میزان محصول کلزا، تنها اقدامی که از سوی کشتکاران این محصول بایستی انجام بپذیرد همانا پرهیز از انجام هر گونه عملی که سبب تقلیل و یا نابودی جمعیتهای زنبورهای گرده افشان می گردد، است.

به عنوان مثال پرهیز از هر گونه سمپاشی در زمان گلدهی کلزا از واضح ترین اعمال منطقی و اقتصادی در این راستا محسوب می گردد؛ زیرا بدلیل غنی بودن گلهای کلزا از لحاظ شهد و گرده، به شدت مورد توجه زنبورهای گرده افشان می باشند و به همین خاطر سمپاشی در دوره گلدهی لطمات بسیار زیادی از به جمعیت گرده افشان های منطقه وارد می نماید. به عنوان مثال در سالهای 1970 در انگلستان بدلیل سمپاشی مزارع کلزای در حال گلدهی با سم تریازوفوس برای کنترل سرخرطومی کلم و یک نوع آفت غلات، میزان مرگ و میر گرده افشانها بسیار زیاد بود که برای حل این معضل وزارت کشاورزی آن کشور مصرف سم حشره کش مذکور را مشروط به سمپاشی زمینی آن هم در زمانیکه 90درصد گلبرگ گلها ریخته شده باشد، نمود که این نحوۀ عمل سبب تقلیل کشتار حشرات گرده افشان گردید.

این مثال به ما نشان می دهد که گاهی با یک تغییر کوچک در روش سمپاشی می توان هم آفت را کنترل نمود و هم مانع نابودی حشرات مفید شد.

براساس تحقیقات مختلف انجام شده، تعداد کلنی زنبور عسل مورد لزوم برای گرده افشانی کامل گلهای کلزا، با توجه به شرایط مختلف آب و هوایی، ارقام کلزای مورد کشت و تنوع و میزان گونه های مختلف حشرات گرده افشان منطقه، از 15-5/2 فروند کلنی متغیر بوده است و بطور متوسط 5 فروند در هکتار توصیه گردیده است.

منبع: Crop pollination by Bees, CABI publishing, 2010 . (agrisoft.ir) l

درباره نویسنده: مهدي مشگين

فرستادن دیدگاه

اطلاعيه

سفارش پرينت، طلق و فنر جزوات و ارسال با نازل‌ترين قيمت پذيرفته مي شود.
نحوه سفارش/

فرهنگ واژگان تخصصي

فروشگاه کتاب

فعالسازی فرهنگ واژگان Breedic

برای فعال سازی نرم افزار اینجا کلیک نمایید.

فعالسازي فرهنگ واژگان Biodic

1. نسخه اینترنتی

2. نسخه CD